فاطمه (س) در آئینه وحی (1)
مقدمه
گرچه پرداختن به موضوع اهلبیت عصمت و طهارتعلیهم السلام - كه حضرت فاطمه نیز از آنانست - امرى شایسته و مطلوب است اما باید پذیرفت كه نمىتوانیم در مقام شناساندن آن چهرههاى بىنظیر قرار گیریم چرا كه آنان كلمات خدایند و از كمالات نامتناهى برخوردارند؛ كمالاتى كه تنها بندگان «مُخْلَص» به آنها آراستهاند و دیگر انسانها از حدود و حقیقت آن به خوبى آگاه نیستند و به علاوه - جداى از ناتوانى طبیعى ما - وجود مقدّس معصومانعلیهم السلام هیچگاه نیازمند بیان و بنان ما در ذكر فضیلت و مدیحت نمىباشند، بلكه این ما هستیم كه علل و انگیزههاى گوناگونى ممكن است در شكل دهى نیاز ما به معصومانعلیهم السلام مؤثّر باشد.
با مطالعه در قرآن كریم معلوم مىشود كه وجود مقدس حضرت زهراعلیها السلام در پیشگاه خداوند از منزلت ممتازى برخوردار است، چنانكه نزول بسیارى از آیات قرآن در شأن آن حضرت، شاهد این مدّعاست
روشن است كه شایستهترین و مطلوبترین سخنى كه درباره حضرت فاطمهعلیها السلام و دیگر معصومان گفته مىشود سخنى است كه از ناحیه ذات اقدس الهى بیان شده باشد؛ چرا كه او حكیم علىالاطلاق است و كلام او در افق حكمت اوست. بنابراین، هر آنچه را كه در این موضوع نیاز باشد، به خوبى مىشناسد و آن را با بىنیازى خود به نحو شایسته بر طرف مىسازد.
و نیز بدیهى است كه سخنان پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم و اهل بیت او، بعد از كلام خداوند، از مكانت و مرتبت ویژهاى برخوردار است؛ چرا كه آن سخنان نیز در امتداد انگیزه و اهدافى است كه حكمت الهى همان را اقتضا مىكند.
با مطالعه در قرآن كریم معلوم مىشود كه وجود مقدس حضرت زهراعلیها السلام در پیشگاه خداوند از منزلت ممتازى برخوردار است، چنانكه نزول بسیارى از آیات قرآن در شأن آن حضرت، شاهد این مدّعاست.
اینك فرصت را مغتنم شمرده و به طور مختصر به فضیلتهاى قرآنى حضرت فاطمهعلیها السلام اشاره مىكنیم:
فاطمه و اهل بیت علیهم السلام
فاطمه در كنار على، حسن و حسینعلیهم السلام مراد و مقصود خداوند از «اهلالبیت» در آیه تطهیر مىباشد: «انّما یرید اللّه لیذهب عنكم الرّجس اهلالبیت و یطهرّكم تطهیراً».1 بنابراین به مقتضاى آیه فوق، فاطمهعلیها السلام از «اهل بیت» محسوب مىشود و خداوند خواسته تا آنان را از هرگونه پلیدى و آلودگى پاكیزه نماید.
فرزندان فاطمه علیها السلام
فرزندان فاطمهعلیها السلام پیشوایان معصوماند كه به امر الهى، عهدهدار هدایت بندگان خدا مىباشند. مفسّران گفتهاند: آیه شریفه «و جعلنا منهم ائمّة یهدون بأمرنا لمّا صبروا...»2 درباره فرزندان فاطمهعلیها السلام نازل شده است.3
همه مفسّرانى كه آیه «فمن حاجّك فیه من بعد ماجاءك من العلم فقل تعالوا ندع ابنائنا و ابنائكم نسائنا و نساءكم...»12 را مورد تفسیر قرار دادهاند، تصریح یا اشاره نمودهاند به اینكه مراد از «نسائنا» حضرت فاطمهعلیها السلام است.
فاطمهعلیها السلام از «ذوى القربى»
بعد از نزول آیه «... و آت ذوى القربى حقّه...»4 پیامبراكرمصلى الله علیه وآله وسلم فاطمهعلیها السلام را فراخواند و فدك را به او بخشید و فرمود: «بخشیدن فدك به فاطمهعلیها السلام امرى الهى بود.»5
فاطمه؛ كوثر محمّدصلى الله علیه وآله وسلم
كوثر یك معناى جامع و وسیع دارد و آن «خیر كثیر و فراوان» است و مصادیق آن زیاد است. اما بسیارى از بزرگان علماى شیعه و اهلسنّت، یكى از روشنترین مصادیق آن را وجود مبارك فاطمه زهراعلیها السلام دانستهاند. در شأن نزول سوره كوثر آمده است:
مشركان پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم را متّهم كردند كه فاقد نسل است. قرآن ضمن نفى سخن آنها، مىگوید: «ما به تو كوثر دادیم.» از این تعبیر استفاده مىشود كه این خیر كثیر همان فاطمه زهراعلیها السلام است. نسل و ذریّه پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم به وسیله همین دختر گرامى در جهان انتشار یافت؛ نسلى كه علاوه بر اینكه فرزندان جسمانى پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم بودند، آیین و ارزشهاى اسلام را حفظ كردند.
مفسّران یادآور شدهاند: اینكه این سوره خبر مىدهد كه پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم بىفرزند نخواهد بود و نسل و دودمان او فراوان در جهان وجود خواهد داشت، یكى از جهتهاى اعجاز قرآن محسوب مىشود.6
فاطمه علیها السلام و مهر پدر
پیامبراكرمصلى الله علیه وآله وسلم به مدّت شش ماه و به قولى نه ماه، هرگاه براى خواندن نماز صبح به مسجد مىرفت، در كنار خانه فاطمه و علىعلیهما السلام توقّف مىكرد و مىفرمود: «الصّلاة اهل البیت انّما یرید اللّه لیذهب عنكم الرّجس اهلالبیت و یطهّركم تطهیراً»7 بدین ترتیب، فاطمهعلیها السلام كه از اهل بیت پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم محسوب مىشود، براى اقامه نماز كه مظهر عبودیت و بندگى خداوند است، مورد خطاب لطفآمیز پیامبرگرامى قرار مىگیرد.
بعد از نزول آیه «... و آت ذوى القربى حقّه...»4 پیامبراكرمصلى الله علیه وآله وسلم فاطمهعلیها السلام را فراخواند و فدك را به او بخشید و فرمود: «بخشیدن فدك به فاطمهعلیها السلام امرى الهى بود.»5
فاطمهعلیها السلام و نور خداونددر ذیل آیه شریفه «اللّه نورالسّموات والأرض مثل نوره كمشكوة...»8 روایت شده است: «مراد از مشكوة، حضرت فاطمهعلیها السلام است.» بنابراین نور خداوند به وجود مقدّس آن حضرت تشبیه شده است.
فاطمه علیها السلام و لیلةالقدر
روایاتى از امام صادقعلیه السلام و دیگر امامان نقل شده است كه به حسب آنها، «لیلة» در سوره «قدر» به حضرت فاطمهعلیها السلام تأویل شده است و در آن روایات، «قدر» به معناى خدا دانسته شد و لذا گفتهاند: «هر كس فاطمه را آن چنان كه حقّ اوست، بشناسد، در حقیقت «لیلةالقدر» را درك كرده است.»9
فاطمه علیها السلام و بانوان جهان
در روایتى عبارت «فى زجاجة كانّها كوكب درّى...»10 به وجود بزرگوار صدّیقه كبرى فاطمه زهراعلیها السلام تأویل شده و به حسب آن روایت، ایشان مانند ستارهاى درخشان در میان بانوان جهان است.11 به همین جهت است كه وقتى شخصى از پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم پرسید كه: مریم با فضیلتتر است یا فاطمه؟ آن حضرت نخست در پاسخ سكوت نمود تا آنكه آن شخص بار دیگر سؤال كرد: یا رسول اللّه! فاطمه افضل است یا مریم؟ پیامبرگرامى در پاسخ فرمود: «فاطمه در دنیا و آخرت بافضیلتتر است.» و در روایتى نیز آمده است كه: «برترین زنان جهان چهار تن هستند: آسیه، مریم، خدیجه و فاطمهعلیهم السلام، اما فاطمه برترین آنهاست.» و در روایتى دیگر آمده است: «مریم برگزیده زنان عصر خود، اما فاطمه برگزیده زنان همه زمانها است.»
فاطمه علیها السلام در مباهله
همه مفسّرانى كه آیه «فمن حاجّك فیه من بعد ماجاءك من العلم فقل تعالوا ندع ابنائنا و ابنائكم نسائنا و نساءكم...»12 را مورد تفسیر قرار دادهاند، تصریح یا اشاره نمودهاند به اینكه مراد از «نسائنا» حضرت فاطمهعلیها السلام است.
پىنوشتها:
1. احزاب / 33.
2. سجده / 24.
3. شواهد التنزیل، حاكم حسكانى، ص 583؛ ذیل آیه.
4. اسراء / 23.
5. تفسیرفرات كوفى، ص 118 و 119.
6. تفسیر نمونه، ج 27، ذیل سوره كوثر.
7. احزاب / 33.
8. تفسیر نمونه، ج 27، ذیل سوره كوثر.
9. تفسیر قمى، ج 1، ص 103.
10. نور / 35.
11. همان.
12. آل عمران / 63
فاطمه (س) در آیینه وحی(2)
پیشتر به مناسبت فرا رسیدن ایام جانگداز " فاطمیه " نخست، به ذکر پاره ای از فضایل و محامدحضرت زهرا (س) از منظر قرآن پرداختیم. اینک در آستانه فرا رسیدن ایام غمبار "فاطمیه"دوم، همچنان که از پیش وعده کرده بودیم، به تماشای پرتوی دیگر از سیمای ملکوتی آن بانوی مکرمه در آیینه وحی خواهیم نشست.
فاطمه علیها السلام از «ابرار»
در سوره « انسان» كه در شأن فاطمه، امام على، امام حسن و امام حسینعلیهم السلام نازل شده است، آن حضرت به عنوان یكى از "ابرار" معرّفى شده و مورد تمجید قرارگرفته است. «انّ الأبرار یشربون من كأس كان مزاجها كافورا» (1)
فاطمه علیها السلام در قیامت
فاطمهعلیها السلام، فرزندان و شیعیان او از وحشت روز قیامت در امان مىباشند و در بهشت آنچه از خدا بخواهند، بدان نائل مىشوند و براى همیشه در بهشت ماندگارند. «لایحزنهم الفزع الأكبر و هم فیما اشتهت انفسهم خالدون» (2)
فاطمه علیها السلام و نعمتهاى بهشتى
خداوند در سوره « انسان» نعمتهاى بسیارى را بر مىشمارد كه حضرت فاطمهعلیها السلام و دیگر ابرار به آنها متنعّم مىشوند. و البته این نعمتها تنها به جهت پاداش كارهاى خیر آن حضرت است و بدین گونه، خداوند خواسته تا در دنیا و آخرت از او تقدیر نموده باشد.
از نظر قرآن، حضرت زهراعلیها السلام كسى است كه نسبت به عهد الهى وفادار است: «یوفون بالنّذر» (4)
اخلاص فاطمه علیها السلام
خداوند در سوره «انسان» ضمن اشاره به قصّه اطعام مسكین، یتیم و اسیر از جانب امیرمؤمنان، فاطمه و حسنینعلیهم السلام، این عمل آنان را ستوده و آنها را به عنوان كسانى كه از روى اخلاص و بدون هیچ چشمداشتى از غذاى مورد نیاز خود گذشتند و نیازمندانِ بىپناه را بر خود مقدّم داشتند، معرّفى مىكند.
صبر فاطمه علیها السلام
از نظر قرآن صبر فاطمهعلیها السلام شایسته پاداش نعمتهاى بهشتى است، نعمتهایى كه ابدى و سرمدى هستند: «... و جزاهم بما صبروا جنّة و حریرا...» (3)
وفاى به عهد فاطمه علیها السلام
از نظر قرآن، حضرت زهراعلیها السلام كسى است كه نسبت به عهد الهى وفادار است: «یوفون بالنّذر» (4)
ایثار فاطمه علیها السلام
مفسّران بر این نكته تأكید دارند كه عبارت «یطعمون الطّعام على حبّه»(5) برخصلت پسندیده ایثار حضرت زهراعلیها السلام توجّه و اشاره دارد.
نماز حضرت زهرا علیها السلام
در روایات آمده است كه نماز حضرت فاطمه علیها السلام چهار ركعت است و در ركعت اوّل و دوم آن 50 بار سوره «قل هواللّه احد» خوانده مىشود. به این نماز، نماز «اوّابین» (نماز بسیار توبه كنندگان) نیز گفته مىشود. (6)
تسبیح حضرت فاطمه علیها السلام
حضرت امام محمّد باقرعلیه السلام فرموده است: «تسبیح فاطمهعلیها السلام» از جمله «ذكر كثیر» خداوند است؛ چنانكه خداوند مىفرماید: «یا ایّها الّذین آمنوا اذكروا اللّه ذكراً كثیراً» (7)
محبّت فاطمه علیها السلام
خداى متعال محبّت فاطمه علیها السلام را عوض مزد همه تلاشهاى پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم در امر رسالت قرار داده است و تأكید نموده كه این محبّت خواسته خدا و پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم است. لذا در حدیثى آمده است كه وقتى آیه «قل لا اسئلكم علیه اجراً الاّ المودّة فى القربى» نازل شد، عدهاى پرسیدند: یا رسول اللّه! «قُربى» چه كسانىاند كه محبّت آنها بر ما واجب است؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: «فاطمه علیها السلام و فرزندان او.(8)
در سوره « انسان» كه در شأن فاطمه، امام على، امام حسن و امام حسینعلیهم السلام نازل شده است، آن حضرت به عنوان یكى از "ابرار" معرّفى شده و مورد تمجید قرارگرفته است. «انّ الأبرار یشربون من كأس كان مزاجها كافورا» (1)
پاكدامنى فاطمه علیها السلام
روایت شده است: مراد از آیه «التى احصنت فرجها...» (9) حضرت زهراعلیها السلام است.
خشنودى فاطمه علیها السلام
زمانى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم نزد دخترش فاطمه علیها السلام آمد و بر تن او لباسى بافته از پشم شتر بود كه بسیار مشقّتآمیز بود و در آن حال سرگرم آسیاب كردن گندم بود. پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم با مشاهده این صحنه، گریست و فرمود: «اى فاطمه! سختى و تلخى دنیا را در ازاى نعمتهاى بزرگ آخرت تحمّل مىكنى.»، در این وقت این آیه نازل شد: «ولسوف یعطیك ربّك فترضى»؛(10) و البته به زودى پروردگارت آنقدر به تو از نعمتهاى بهشتى عطا مىكند كه خشنود شوى.(11)
عصمت فاطمه علیها السلام
آیات زیادى از قرآن كریم بر مقام عصمت حضرت فاطمه علیها السلام دلالت مىنماید همانند آیه تطهیر كه به حسب آن، اراده و مشیّت خداوند بر پاكى و طهارت آن حضرت از هرگونه پلیدى و آلودگى، تعلّق گرفته است: «انّما یرید اللّه لیذهب عنكم الرّجس اهلالبیت و یطهّركم تطهیراً» (12)
پی نوشت ها:
1. دهر / 5.
2. انبیاء / 103.
3. دهر / 13.
4. همان / 7.
5. همان / 9.
6. تفسیر عیاشى، ج 2، ص 286.
7. احزاب / 41؛ تفسیر عیاشى، ج 1، ص 68.
8. شواهد التنزیل، ج 1، ص 193.
9. انبیاء / 91.
10. ضُحى / 5.
11. شواهد التنزیل، ج 2، ص 444.
12. احزاب / 33.