فضائل و مناقب امام رضا(علیه السلام)

مناقب ومکارم اخلاق آن حضرت (عليه السلام)
معاشرت ومجالست آن حضرت (عليه السلام)
تواضع و فروتني آن حضرت (عليه السلام)


مناقب ومکارم اخلاق آن حضرت (عليه السلام)
مکارم اخلاق آن حضرت به قدري زياد است که اين مختصر راگنجايش آن نيست لکن به جهت تيمّن وتبرّک به گوشه هائي ازآن اشاره مي کنيم . نخست درکثرت علم آن حضرت وارد بحث مي شويم .
شيخ طبرسي ازابوصلت هروي روايت کرده که مي گويد :
ازعلي بن موسي الرضا(عليه السلام) کسي را عالمتر نديدم وهرعالمي که با او به بحث و مناظره مي پرداخت مغلوب گشته وسرانجام به ضعف علمي خود وبرتري آن حضرت اعتراف مي کرد .

معاشرت ومجالست آن حضرت (عليه السلام)
شيخ صدوق ازابراهيم بن العباس روايت کرده که گفت هرگز نديدم امام هشتم (عليه السلام) کسي را با سخن خويش برنجاند ويا درهنگام سخن گفتن کلام کسي را قطع کند. يعني درميان سخن کسي سخني بگويد مگراينکه طرف مقابل سخنش قطع شود وبعداز او حضرت سخنش را آغاز مي نمود . در مجلس با مردم کم صحبت مي کرد، ولي هرگاه سخن مي گفت ازآيات قرآن وکلام خدا مثال مي زد .
هيچگاه درحضور کسي که با او نشسته بود ، پا دراز نمي کرد وتکيه نمي داد و همچنين ديده نشد که به يکي از غلامانش فحش دهد وياروي زمين آب دهان بيندازد ، درخنده کردن قهقهه نمي کرد بلکه خنده اش تبسم بود .
اگر نيازمندي به او مراجعه ميکرد نااميد و مأيوس برنمي گشت هنگام غذا خوردن با خدمتگزاران زير دستان برسر يک سفره مي نشست وغذا تناول مي کرد . ليکن قبل از اينکه به غذا خوردن شروع کند دستور مي داد که ظرف بزرگي بياورند وابتدا ازبهترين هر غذائي درآن بريزند ودرميان فقرا قسمت نمايند وقتي چنين مي کرد ، اين آيه را تلاوت مي کرد :
(فَلَا اقتَحَمَ العَقَبَه ) الي آخر .
يعني ياران دست راست واهل بهشت درعقبه (يعني امر سخت ومخالفت با نفس وارد مي شوند ) وآن عقبه عبارت است از آزاد کردن بنده اي ازبندگي ويا اطعام کردن يتيم گرسنه اي که ازخويشان باشد ويا مسکيني که براثر فقر وتهي دستي زمين گير شده باشد . سپس حضرت فرمود :
خداوند متعال مي دانست که هرانساني قدرت آزاد کردن بنده را ندارد ازاين رو براي آنها راهي بسوي بهشت به جاي آزاد کردن بنده قرار داد وآن اطعام گرسنگان (ازايتام خويشاوند و بينوايان زمين گير) يعني اگر کسي قدرت آزاد کردن بنده را ندارد حداقل براي عبور ازعقبه سخت وطاقت فرسا که درقرآن بدان اشاره گرديده به اطعام ايتام خويشاوند وفقراي زمين گير مبادرت نمايد .1

تواضع و فروتني آن حضرت (عليه السلام)
ياسر خادم مي گويد:
هنگامي که امام (عليه السلام) فراغتي برايش حاصل مي شد تمام کارگران وکارگزاران را ازکوچک وبزرگ به دورخود جمع مي کرد وبا ايشان سخن مي گفت وانس مي گرفت تا جائيکه موقع غذا خوردن درجمع آنها شرکت مي کرد (يعني ازغذاخوردن با زيردستان عار نداشت ) وپيوسته سفارش مي کرد که غذا خوردن اگر آمدم نزد شما وشما مشغول غذا خوردن بوديد هرگزاز جاي خود حرکت نکنيد وچنانچه کسي را صدا زدم ، واو مشغول غذاخوردن بود برنخيزد تااز غذا خوردن فارغ شود وحتي گاهي ازاوقات اتفاق مي افتاد کسي را که مشغول غذاخوردن بود صدازد ، اگر مي گفتند مشغول غذا خوردن است ومي فرمود بگذاريد از غذا خوردن فارغ شود .
درتواضع وفروتني آن حضرت همين قدر بس که روزي باعده اي ازغلامان خود که بعضاً سياه پوست بودند مشغول غذا خوردن بود يکي ازدوستان به آن حضرت عرض کرد: فدايت شوم اگر سفره شما ازاينها جدا بود ، بهتر نبود ؟ حضرت ازروي ناراحتي وپرخاش فرمود :
ساکت باش، خداي همه ما يکي است ، پدرومادر همه ما آدم وحوا است . امتياز وارزش افراد به تقوي وپرهيزکاري است .
آري، همين امام که بازيردستان اينگونه نشست و برخاست مي کند ، وقتي فضل بن سهل ذوالرياستين جهت کاري برآن حضرت وارد مي شود يک ساعت او را سرپا نگه مي دارد . يعني تا حد امکان ازطاغوت و طاغوتيان بيزار بود2
روزي امام (عليه السلام) وارد حمام شد يکي ازاشخاصي که درحمام بود وامام را نمي شناخت به او گفت :
اي مرد شد بیا و مرا بشوی , ودراين بين ديگران که امام (عليه السلام) را مي شناختند او را مطلع ساختند آن مرد از کار خود خجل وشرمسار گرديد و ازامام (عليه السلام) عذرخواهي کرد حضرت فرمود عيبي ندارد بگذار کيسه ات را تمام کنم 3

(1) منتهي الآمال ، ج2،ص174
(2) منتهي الآمال ، ج2،ص 176
(3) شرح زندگاني علي بن موسي الرضا(عليه السلام) تأليف احمد مغنيه (2) (3) (4)